ترس و تسليم طلبى خوانده‌اند ، فداكارى بزرگى از خود نشان داد . امضاى اين صلح نامه يكى از پرشكوهترين جلوه‌هاى پيروزى بر خود و مقاومت در برابر طوفانهاى هوا و هوس و احساس مسئوليّت در مقابل ريختن خونهاى مسلمانان و به حقيقت پيوستن اين سخن راست و تصديق شدهء پيامبر بزرگوار بوده است كه فرمود : « اين پسرم ( امام حسن ) سرور است و شايد خداوند به وسيلهء او ميان دو گروه از مسلمانان اصلاح كند » . « 1 » اگر امام حسن پيشواى صلاح و راستى و الگوى فداكارى و مجمع كرامتها و بزرگواريها و در نهايت امام مؤيَّد به غيب نمىبود ، از اينكه مىديد معاويه ، يعنى همان كسى كه پيامبر صلى الله عليه و آله در باره او فرموده بود : « چون معاويه را بر منبر من ديديد بكشيدش و ( اگر چه ) هرگز چنين نمىكنيد » ، بر اريكهء حكومت مىنشيند ، روح پاكش دچار آشوب و اضطراب مىگشت . اگر قلب بزرگ او به پروردگارش متصل نمىبود ، هر آينه دل شكسته و رنجيده خاطر مىشد ودق ميكرد . چرا كه به چشم خود مىديد كه مسلمانان دوباره به قهقرا مىروند و ستارهء « جاهليّت جديد » از نو درخشش پيدا كرده است . اگر بردبارى عظيم او كه بر جوشيده از قوت ايمان وى به خدا و تسليم در برابر قضاى او نمىبود ، هرگز در مقابل معاويه از خود شكيبايى نشان نمىداد . معاويه بر منبر رسول خدا مىنشست و منشور رسالت را پاره

--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 43 ، ص 298 .